Nieuwsbrief Mei


Gerhild van Rooi schrijft over de AltijdWadPad boekjes, die zolang de voorraad strekt GRATIS mogen worden meegenomen na een bezoek aan ons museum. Ze liggen voor u klaar bij de balie. (maximaal 1 per persoon). Andries Thot heeft weer een interessant stukje uit de media en Hans Molema laat u weten wat er deze maand zoal waar te nemen is aan de nachtelijke hemel.

Genoeg redenen om eens langs te komen deze maand Zeker als je de expositie ’Met Stip en Vilt’ nog niet hebt gezien.

Veel leesplezier toegewenst.


 

Wat is er te zien in de maand mei 2022

 

Vrijdag 6 mei 2022 – Let op: in de vroege ochtend is er misschien nog een restje te zien van een jaarlijks terugkerende meteorenzwerm: de Èta Aquariden. De ‘vallende sterren’ in deze zwerm lijken afkomstig te zijn uit het sterrenbeeld Waterman (Aquarius). De vuursporen worden veroorzaakt door achtergebleven stofdeeltjes van komeet Halley die met hoge snelheid de rond de Zon bewegende Aarde ‘tegen’ komen,  binnendringen en door wrijving met de luchtmoleculen in de hogere lagen van de dampkring verbranden. Pal boven de maan staat de ster Pollux in het sterrenbeeld Tweelingen; rechts daarvan is ook Castor zichtbaar. De samenstand is ’s avonds tot 23.00 uur, hoog aan de westelijke hemel zichtbaar.

Vrijdag 13 mei 2022 - Vanavond is een mooie samenstand te zien van de wassende maan en de heldere ster Spica in het Dierenriemsterrenbeeld Maagd, op korte afstand, pal onder de Maan. Kijk ’s avonds richting het zuidoosten, rond 23.30 uur bereiken de twee hemellichamen hun hoogste stand aan de hemel, boven de zuidelijke horizon. Ook geven we vanavond uitleg over de maansverduistering op maandag morgen 16 mei.

Maandag 16 mei 2022 - Volle Maan (06.14 uur). In de tweede helft van de nacht, dus in de zeer vroege ochtend van 16 mei, is vanuit Nederland het begin van een totale maansverduistering zichtbaar, laag aan de zuidwestelijke hemel. Het Observeum is helaas geen geschikte locatie deze morgen. Zoek een plekje met vrij uitzicht op de horizon want de maan komt zelfs bij het begin van de verduistering rond 3 uur 's nachts niet hoger dan 13 graden boven de horizon. De totaliteit, als de maan zich volledig in de schaduw van de aarde bevindt, begint om 05.29 uur, als het al volop schemert, vlak voordat de maan onder de horizon verdwijnt. Een verrekijker, een tuinstoel, en een warme jas of deken komen goed van pas zo vroeg in de morgen.

Vrijdag 20 mei 2022 - De heldere, oranjekleurige ster die ’s avonds aan de zuidoostelijke hemel prijkt, is Arcturus, hoofdster van het sterrenbeeld Boötes (de Ossenhoeder). Je vindt de ster gemakkelijk door de kromme staart van de Grote Beer in gedachten door te trekken. De lichtkracht van Arcturus is meer dan honderd maal groter dan die van onze Zon, het licht van deze ster doet er 36 jaar over om ons oog te bereiken!!

Vrijdag 27 mei 2022 – Een bijzonder begin van deze dag: tijdens de ochtendschemering vindt laag aan de oostelijke hemel een prachtige, nauwe samenstand plaats van de smalle maansikkel en de planeet Venus. Venus is zichtbaar als een heldere ‘ster’, vlak boven de maan. Bekijk dit verschijnsel rond 05.00 uur, ongeveer een half uur voor zonsopkomst, en let op een vrij uitzicht op de oostelijke horizon…. ’s Avonds kijken we in de schemering naar de eerste heldere heldere sterren zoals Procyon (Kleine Hond in het westen), Regulus (Leeuw in het zuidwesten) en Arcturus (Ossenhoeder in het zuidoosten).

 


In de media


Object van de maand

 



De baan van Pluto in het zonnestelsel

 

De afbeelding toont Pluto, zoals in 2015 gefotografeerd door NASA's New Horizons-ruimtevaartuig. De New Horizons missie startte in 2006 en het ruimtevaartuig deed er bijna tien jaar over om Pluto van dichtbij te kunnen bestuderen… Pluto heeft het geluk dat hij in een baan rond de Zon beweegt die op lange termijn stabiel is. Volgens recente computersimulaties wordt aangetoond dat dwergplaneten in een niet stabiele baan na korte tijd verloren gaan.

Pluto, de in 1930 ontdekte negende planeet en nu beschouwd als een dwergplaneet, heeft een ongebruikelijke baan die zeer langwerpig en gekanteld is ten opzichte van de banen van de andere planeten. Het leek voor de hand te liggen dat zo’n afwijkende baan weinig perspectief op een lange levensduur zou bieden…

Gedurende bijna 20 jaren van zijn 248-jarige omloop rond de zon beweegt Pluto zich in feite binnen de baan van Neptunus. Dat ze nooit botsen is een gevolg van twee baan-eigenschappen, bekend als azimutale libratie en breedtegraadlibratie. Azimutale libratie beschrijft hoe, wanneer Pluto de baan van Neptunus kruist, hij altijd minstens 90 graden verwijderd is van Neptunus. Ondertussen zorgt breedtegraadlibratie ervoor dat wanneer Pluto zijn dichtste nadering bij Neptunus of de andere grote planeten bereikt, hij altijd ‘hoog boven’ hen èn het vlak van het zonnestelsel is. Gecombineerd houden deze twee factoren Pluto buiten de gevarenzone...

Nu hebben twee wetenschappers (Renu Malhotra van het Lunar and Planetary Laboratory van de Universiteit van Arizona en Takashi Ito van de National Astronomical Observatory of Japan) een betere verklaring ontwikkeld waarom Pluto in deze specifieke baan overleven kan.

In computersimulaties ontdekten deze wetenschappers dat Neptunus, niet verwonderlijk, de grootste invloed heeft op Pluto's azimutale libratie, een gevolg van de baanresonantie van de twee planeten, die dicteert dat voor elke drie keer dat Neptunus rond de zon draait, Pluto precies twee omlopen voltooit. Dezelfde simulaties tonen echter ook dat Neptunus geen grote invloed heeft op Pluto's breedtegraadlibratie. Nemen we de zwaartekracht van Uranus in de berekeningen mee, dan vermindert de stabiliteit van Pluto’s baan enigszins…

De baan van Pluto (op de NASA-afbeelding in de kleur geel te zien) is sterk hellend en duikt tijdelijk binnen de baan van Neptunus (wit).

Het zijn met name Jupiter, en in mindere mate Saturnus, die Pluto te hulp schieten. Ondanks dat ze verder van Pluto verwijderd zijn dan Neptunus en Uranus, is hun zwaartekracht zo groot dat ze nog steeds kunnen domineren. Jupiter alleen biedt al voldoende zwaartekracht om Pluto's baan stabiel te houden gedurende een tijdspanne van ten minste vijfmiljard jaar - de tijdsduur die de simulaties konden berekenen… Wat opvalt aan de bevindingen van Renu Malhotra en Takashi Ito is, hoe smal de zone van stabiliteit is voor Pluto, en dat de dwergplaneet dit gewoon te danken heeft aan de toevallige verdeling van de zware planeten in ons zonnestelsel.

Originele artikel: Keith Cooper, Space.com – Vertaling en bewerking: Hans Molema